LOGIN

Historia Zespołu Szkół Plastycznych w Tarnowie i dworu w Jeżowie.

 

   Od swoich początków tarnowskie Liceum Sztuk Plastycznych im. Artura Grottgera ma szczęście do wybitnych nauczycieli współtworzących artystyczny i intelektualny klimat. Sprzyja on rozwijaniu wrażliwości i umożliwia rozwój talentów uczącej się tutaj młodzieży. Nieprzypadkowy dobór patrona, Artura Grottgera poprzez więzi rodzinne związanego z Tarnowem, gdzie mieszkał wraz z rodzicami a gdzie jego dziadek Franciszek Grottger był geometrą i inżynierem obwodowym i z  Jeżowem,  gdzie artysta przebywał i tworzył – sprzyja kształtowaniu szczególnych emocji. Konsekwentny, od wielu lat budowany program wychowawczy i artystyczny szkoły doprowadził do powstania jej legendy, w którą wpisują się dokonania kolejnych nauczycieli, uczniów i absolwentów.

Pierwszym dyrektorem szkoły w latach 1945-1946 był artysta fotografik z Warszawy, Czesław Olszewski. Po nim funkcję tą objął Józef Szuszkiewicz (1912-1982), absolwent warszawskiej ASP, (dyplom w pracowni prof. Tadeusza Pruszkowskiego, znakomitego portrecisty). Do niedawna w szkole pracowała jako nauczyciel tkactwa artystycznego jego córka, Teresa Szuszkiewicz-Spryszak. 100% kadry pedagogicznej posiada pełne kwalifikacje zawodowe.

Od początku istnienia szkoły Liceum prowadzi 2 działy: meblarstwo artystyczne i tkactwo artystyczne. Od 1990 r. także dział wystawiennictwa. W 1975 r. powołano Zawodowe Studium Plastyczne o specjalności konserwacja wyrobów artystycznych i dzieł sztuki w specjalizacjach: konserwacja mebla artystycznego i konserwacja architektury i rzeźby architektonicznej. W 1990 r. utworzono 6-cio letnią Ogólnokształcącą Szkołę Sztuk Pięknych. W roku 2004 nasze mury opuścili pierwsi absolwenci tej właśnie szkoły.

Zespół Szkół dysponuje: pawilonem tkackim wybudowanym w 1966 r. i budynkami przy ul. Westwalewicza 6 oraz wspomnianym w tytule niniejszego opracowania gotycko-renesansowym dworem obronnym wraz z 3 hektarowym parkiem w Jeżowie. W sali zwanej “Kaplicą Gryfitów” nauczyciele naszej szkoły: Józef Krawczyk i Witold Błaszkiewicz przeprowadzili konserwację XVI i XVIII wiecznych fresków przedstawiających m. in. św. Kingę, św. Jacka, św. Sebastiana, św. Onufrego, św. Stanisława. Postacią całym sercem oddaną sprawie uczynienia z Jeżowa ośrodka tętniącego życiem artystycznym i współtworzącą jego niepowtarzalną aurę był śp. Wiesław Röhrenschef, absolwent krakowskiej ASP, studiujący w pracowniach prof. prof. Eibischa, Fedkowicza, Radnickiego. Szeroko znany jest szkolny teatr prowadzony przez 40 lat przez Wiesława Röhrenschefa, zdobywający liczne nagrody i wyróżnienia a którego wychowankami są dziś profesjonalne aktorki: Urszula Popiel z Teatru im. J. Słowackiego w Krakowie i Urszula Kozioł z Teatru Wybrzeże.

W latach 1960-1961 szkołą kierował śp. dr Stanisław Wałęga, członek Stowarzyszenia Autorów Polskich, historyk, literat i autor słownika polsko-fińskiego. Od 1961 r. dyrektorem szkoły została śp. Jadwiga Gajek-Sanowska, uczennica profesorów: Jarockiego, Mehoffera, Sichulskiego, Kamockiego i Laszczki. Kolejno szkołę prowadzili śp. Jan Winiarski, absolwent Wydziału Architektury Wnętrz i Wydz. Konserwacji krakowskiej ASP. Dyrektor Winiarski nawiązał wspólpracę szkoły ze średnią Szkołą Przemysłu Artystycznego w Pradze oraz Średnią Szkołą Artystyczną w Blumbergu k/ Berlina. Młodzież szkolna zorganizowała wystawy w Pradze i w Tarnowie, w których brała udział też młodzież szkół artystycznych z Łotwy. W 1977 r. szkoła reprezentowała polskie szkolnictwo artystyczne w Instytucie Kultury Polskiej w Szwecji a w 1978 r. w Ośrodku Kultury Polskiej w Bratysławie, Wiedniu i innych miastach Austrii. Spichlerz w Jeżowie adaptowany na bazę noclegową wg. projektu dyr. Winiarskiego został umieszczony w albumie spichlerzy polskich jako pomnik kultury polskiej. Pod kierownictwem dyrektora Bolesława Polaka szkoła kontynuowała kontakty międzynarodowe ze szkołą policealną w Poczdamie. Słuchacze Studium Konserwacji przeprowadzili szereg renowacji m. in. sztukaterii w salach dworu w Łęgu Tarnowskim i dworu w Zbylitowskiej Górze, rzeźb i portali w pałacu książąt Sanguszków w Gumniskach, w Muzeum Okręgowym w Tarnowie i w sali Lustrzanej w Tarnowie, figury św. Walentego (dzieło Franciszka Grottgera) przy Starym Cmentarzu  w Tarnowie. Gobelin “Kopernik” trafił do Ośrodka Kultury Polskiej w Glasgow (praca uczennicy Małgorzaty Klimczak). Szkoła  odznaczona została w 1985 r. “Za zasługi dla województwa tarnowskiego”.

Od 1988 r. dyrektorem Zespołu Szkół Plastycznych była historyk sztuki, absolwentka KUL, Jolanta Chliszcz. Już 20-krotnie szkoła jest organizatorem Ogólnopolskiego Pleneru Malarskiego w Jeżowie. Nagrody i wyróżnienia zdobywali  uczniowie, m. in. Beata Brotoń, Bartłomiej Bałut, Magdalena Burdzyńska, Grzegorz Matusik, Jakub Gutwiński, Miłosz Szafrański, Grand Prix w 1998 r. Tymoteusz Chliszcz, Grand Prix w 1999 r. Miłosz Szafrański, Grand Prix w 2000 r. Julisz Słomka, wyróżnienie w 2001 r. Emilia Szczupak, II nagroda w 2002 r. Szymon Wojtanowski, wyróżnienie w 2003 r. Stanisław Młyniec i Joanna Burnat. Szkoła posiada ogromny dorobek w pracy na rzecz środowiska i we współpracy z wszystkimi placówkami kulturalnymi w Tarnowie. Prace uczniów były eksponowane w konkursach krajowych i zagranicznych m. in. w Anglii, Brazylii, Japonii, Francji, Norwegii, Szwecji, w Niemczech i na Łotwie. W szkole pracowali bądź nadal pracują m. in. Anatol Drwal, absolwent Wydz. Rzeźby u prof. X. Dunikowskiego, Julian Grabowski, (absolwent Wydz. Malarstwa pod kierunkiem prof. prof. Rzepińskiego, Eibischa, Zb. Pronaszki), Jerzy Popiel, absolwent Wydz. Rzeźby u prof. prof. Dunikowskiego i Laszczki,  śp. Piotr Drobiecki, absolwent ASP w pracowni prof. Adama Marczyńskiego, Jacek Janicki, absolwent Wydz. Malarstwa u prof. Świderskiego i Wydz. Grafiki u prof. Srzednickiego, Roman Fleszar, absolwent poznańskiej ASP (dyplom z malarstwa w pracowni prof. Świtki) i Akademii Goetz-Daderian w Paryżu, Teresa Szafrańska, absolwentka ASP w pracowni prof. Joniaka, dr sztuki Aleksandra Zuba-Benn, absolwentka Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Poznaniu (dyplom z gobelinu u prof. Abakanowicz), dr sztuki Anna   Śliwińska-Kukla, absolwentka Wydz. Malarstwa u prof. Nowosielskiego i Wydz. Tkaniny Artystycznej u prof. Kwietnia, aneks dyplomowy w Pracowni Projektowania Książki i Typografii u prof. Banaszewskiego, Agnieszka Muszyńska-Chliszcz, absolwentka Wydz. Artystycznego UMCS (dyplom z grafiki w pracowni technik metalowych pod kierunkiem prof. Niedźwiedzia). Nie sposób wymienić wszystkich, których droga artystyczna i dokonania twórcze na to zasługują. Wśród nauczycieli artystów powszechnie znani w Tarnowie są profesorowie: Zbigniew Górowski, (pochodzący z nieodległej od Jeżowa Korzennej, brat prof. krakowskiej ASP, słynnego plakacisty śp. Mieczysława Górowskiego), Włodzimierz Depukat, śp. Mieczysław Gogola, Piotr Barszczowski, Stanisław Chmiel, Paweł Rybczyński, Piotr Barszczowski, Andrzej Tylko, Jan Pękala, Maria Wojtanowicz, Piotr Burdzyński, Tymoteusz Chliszcz, Wiesław Cięciwa, śp. Jerzy Dudek, Marzena Fiszczuk, Jacek Knapczyk, Małgorzata Kujda, Cecylia Kołodziej, Maria Popiel, Piotr Rączka, Paweł Rybczyński, śp. Lucjan Röhrenschef, brat śp. Wiesława, Łukasz Wojtanowski, także znani nauczyciele przedmiotów ogólnokształcących: Jolanta Adamczyk, Barbara Domańska, Zofia Graniczna, Irena Grell, Maria Górowska, Karol Halski, Bolesław Kowal, śp. Maria Ligęska,  Danuta Mirosławska, Maria Orłowska, Franciszek Pulit, Antoni Sajdak, Witold Giżbert-Studnicki, Anna Szczepanik, Maria Tyka-Wenz, Barbara Wiatr, Wacława Zachara, Roman Żok i wielu innych. Podane przykłady wyraźnie wskazują na profesjonalizm kadry pedagogicznej i jej różnorodne doświadczenia. Przypadająca w 2005 roku 60 rocznica utworzenia szkoły skłania do refleksji nad jej miejscem i rolą w dziejach tarnowskiego nauczania, a szczególnie artystycznego.

W roku szkolnym 2007/8 funkcję p. o. dyrektora pełnił Zbigniew Mirosławski, od roku szkolnego 2008/9 dyrektorem jest Zbigniew Wenz. Funkcje wicedyrektorów pełnią Agnieszka Owsiak i Piotr Burdzyński.

W roku szkolnym 2007/8 rozpoczęto pierwszy etap remontu i rozbudowy szkoły ze środków miasta Tarnowa i UE. Trzeci i ostatni etap zakończono w roku szkolnym 2010/11.

 

 

 Historia “majątku jeżowskiego” i pobliskiej okolicy.

         Wieś Jeżów położona 2 km od Bobowej, centrum chasydyzmu w XIX wieku, z cmentarzem i grobem cadyka Halbersztama po raz pierwszy wzmiankowana jest w 1348 r. Od początku należała do rodziny Jeżowskich herbu Strzemię. W okolicy Jeżowa jest wiele wiosek stanowiących pradawne siedziby czy tzw. “gniazda rodowe” Strzemieńczyków i Gryfitów. Według miejscowej tradycji w czasach Kazimierza Wielkiego wznosił się tutaj warowny zamek po którym pozostała sama nazwa wzgórza “Zamczysko”. Pierwszym wymienionym w “Słowniku Historyczno-Geograficznym Województwa Krakowskiego w Średniowieczu” właścicielem Jeżowa jest Stanisław Jeżowski, kasztelan biecki w latach 1408-1410. W 1416 r. bracia: Dobiesław, Spytek i Mikołaj Jeżowscy, synowie Stanisława dzielą dobra. Spytkowi przypada zamek (castrum) wraz ze wsiami: Lipniczka, Jeżów, Jankowa i Wilczyska, Mikołajowi Jeżowskiemu, burgrabiemu krakowskiemu w latach 1411-1433; wsie: Wojnarowa, Stróże [Wyżne] i 70 grzywien na wsi Jasienna, Dobiesławowi (Dobkowi) - Lipnica Wielka. Las pomiędzy Stróżną, Wilczyskami i Bobową przypada po połowie Spytkowi i Mikołajowi. Bracia winni przestrzegać granic istniejących między Wojnarową, Wilczyskami i Jasienną. Spytek zapewnia każdemu z braci prawo mieszkania w zamku (residenciam seu mansionem). W roku 1435 Spytek Jeżowski sprzedaje za 160 grzywien Tomaszowi Trzecieskiemu; Stróże i Wilczyska. Do roku 1483 dziedzicem Jeżowa jest Jan Janusz Jeżowski, syn Spytka i Elżbiety, brat Stanisława z Jeżowa i Rudna [powiat pilzneński], ożeniony z Małgorzatą zwaną też Materną Turską, córką Klemensa z Turzy. Ich córka Jadwiga Jeżowska poślubia Marka Ratołda ze Skrzydlnej. Jan Janusz Jeżowski w 1483 zamienił dobra jeżowskie: zamek i wsie Lipniczka, Jankowa, Stróże [Wyżne],  Wyskitna i Wilczyska na Niegłowice i 570 grzywien  ze swoim teściem, Klemensem Turskim. Dzieci tegoż Klemensa, bracia Małgorzaty, Mikołaj i Piotr Turscy, ich siostry Katarzyna Turska-Bobowska i Zofia Turska-Chotowska dzielą spadek w 1511 roku. Mikołaj Turski zastawia za 100 kop groszy, z racji posagu swej siostry Katarzyny, szwagrowi Mikołajowi Bobowskiemu wsie Wyskitna i Stróże. W 1512 r. Mikołaj Turski dopisuje Janowi Trzecieskiemu (który ma w zastawie od Mikołaja Bobowskiego wsie Stróże i Wyskitna 20 florenów do 200 florenów sumy zastawnej). W 1527 roku wyrokiem sądu królewskiego zamek jeżowski zostaje podzielony na 3 części m. in. pomiędzy: dzieci Mikołaja Bobowskiego: Krzysztofa, Drużyjanę i Zofię, dzieci Zofii i Mikołaja Chotowskich: Mikołaja Mikosza, Barbarę i Ewę Chotowską-Chyszowską. Dziś w obszernym parku stoi  dwór obronny z początków XVI w., wzmiankowany w 1525 r. Fortalicjum zostało gruntownie przebudowane przez Adama Susza herbu Ogończyk. Zaświadcza o tym kamienna tablica fundacyjna na której widnieje znak herbowy podtrzymywany przez dwie postacie, inicjał A.S., data 1544 oraz sentencja “Gdi Pan Bog s namy wsztko miecz będziemy”. Wiadomo iż Adam Susz vel Sus stał się właścicielem jeżowskiego dworu w roku 1529, nabywając dobra za sumę 1200 florenów od sióstr Ewy Chotowskiej-Chyszowskiej (żony Hieronima) i Barbary Chotowskiej, za zgodą ich ojca Mikołaja Chotowskiego. Dwór posiada oryginalne pomieszczenia: salę “Zamkową”, “Białą” i “Rycerską”, po jednej komnatce na poziomie parteru i piętra wieży z górną kondygnacją wspartą na kroksztynach. Komory piwniczne i izby parteru posiadają sklepienia kolebkowe a pomieszczenia na piętrze drewniane stropy o profilowanych belkach. W jednej części jeżowskiego piano nobile przetrwała XVI wieczna dekoracja ścienna o motywach krajobrazowych oraz figuralnych, wykazująca związki z malarstwem włoskim quatrocenta. Właścicielami dworu i dóbr jeżowskich byli w przeszłości m. in. Bobowscy herbu Gryf, Trzeciescy herbu Strzemię z Trzecieszy (dziś z Trzycierza), Turscy z Turzy, Chotowscy, Brzeńscy herbu Prus I, Jaworscy herbu Jelita, Kurdwanowscy herbu Półkozic, Majchrowiczowie a ostatnio Ratułdowie. Kazimierz i Janusz (syn) Ratułdowie pochowani są na pobliskim cmentarzu w Wilczyskach.

         Z położonej koło Trzycierza Koniuszowej pochodził znakomity humanista Andrzej Trzecieski starszy. Trzeciescy, ojciec i syn, też Andrzej (po 1544-1580?) związani byli z królem Zygmuntem Augustem, opiekowali się królewską biblioteką. Zapewne bywali w jeżowskim sąsiedztwie!

         Trzecieski studiował w Wittenberdze skąd zapewne przwiózł sympatie do nowinek religijnych niemieckiej reformacji. Zwiedził: Włochy, Francję, Hiszpanię i Anglię. Poznał biegle języki: hebrajski, grecki, łacinę, włoski, niemiecki, francuski i angielski. Był profesorem szkoły protestanckiej w Królewcu obok Jana Seklucjana i Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Znalazł się w zespole tłumaczy Biblii na język polski. Szymon Starowolski nazywał go “żywą historią”. Przyjaźnił się m. in. z Mikołajem Rejem i Janem Kochanowskim, proboszczem niezbyt odległego Czchowa, Franciszkiem Lismaninem (spolonizowanym Grekiem). W drugiej połowie XVI wieku dziedzicem pobliskiego Bruśnika był Stanisław Jaxa-Rożen zwany olim hereticus maximus, o którym podano, że był założycielem zboru ariańskiego. Czyżby ten sam o którym Piotr Gryglaszewski w swojej historii  związków rodzinnych z Jeżowem pisze jako o tym, który zamienił dwór w zbór protestancki?

         Szlachta zamieszkująca okoliczne dwory była “zarażona” ariańska nauką. Anna z Jordanów-Korzeńska wydzierżawiła wieś Korzenną wyznawcom arianizmu. Tutejszy kościół aż do roku 1607 pełnił funkcje zboru. W 1655 roku (tj. W okresie szwedzkiego potopu) przeciwko arianom wystąpili okoliczni chłopi a dowodził nimi Kazimierz Rożen, dzierżawca wsi Łyczana. Obrabowano wówczas dwór Krzysztofa Przypkowskiego w Koniuszowej, dziedzica zabito a podobne wypadki rozegrały się w majątku Olbrachta i Samuela Kępińskich w Janczowej. Zapoczątkowało to konwersje na katolicyzm lub exodus, jak w przypadku Jana i Samuela Przypkowskich, właścicieli Bukowca. W XVII i XVIII wieku właściciele Jeżowa zmieniali się. Od połowy wieku XVIII pojawiają się Jaworscy. W roku 1749 Józef Jaworski, skarbnik bracławski, przekazuje dwór swemu bratankowi Bogusławowi. W 1782 r. dziedzicem jest już syn Bogusława, Wojciech Wincenty Jaworski, a po 1787 syn Wojciecha, Józef Jan Jaworski i Józefa de domo Majchrowiczówna. W XIX wieku, ok. 1822 roku dwór odziedziczyli Franciszek i Ludwika Majchrowiczowie. To właśnie duch “Pani Majchrowiczowej” do dziś przechadza się pośród tych murów i po parku.

         Przebywali w jeżowskim dworze: Władysław Łuszczkiewicz, malarz i historyk sztuki, generał Zygmunt Zieliński, d-ca III Brygady Legionów, Bronisława Rychter-Janowska, malarka polskich dworów, Władysław Leopold Jaworski, prawnik, prof. UJ, redaktor “Czasu” ale nade wszystko Stanisław Wyspiański, Wanda Monne i jej ukochany Artur Grottger (w gościnie u Majchrowiczowej), profesor tarnowskiej szkoły plastycznej Wiesław Röhrenschef.

Współczesność Jeżowa, jako Ośrodka Pracy Twórczej tarnowskiego zespołu Szkół Plastycznych to nowy ale jakże bogaty okres dworu, który od swoich początków i przez cały ciąg dziejów jest świadkiem bogatej ojczystej historii.

                                                                                              Zbigniew Mirosławski